نکات کلیدی در خصوص صدور گواهی انحصار وراثت:

آیین نامه اجرایی بند (ث) ماده (۱۱۳) قانون برنامه پنج ساله هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران (موضوع صدور گواهی انحصار وراثت توسط سازمان ثبت احوال کشور) مصوب هیات وزیران ۱۴۰۴٫۰۱٫۱۸

ماده۱۱ـ سازمان در گواهی انحصار وراثت موارد زیر را درج می کند:

۱ـ تعیین ورّاث و میزان سهم الارث هر یک از آنان، با رعایت قوانین و مقررات حاکم بر احوال شخصیه.” متاسفانه سیستم هوشمند ثبت احوال طوری طراحی شده است که در صدور انحصار وراثت برای وراث طبقه دوم و سوم و حتی درجات دوم و سوم طبقه اول دارای اشکال است، از طرفی در صدور انحصار وراثت احوال شخصیه اهل سنت نیز دارای ایراد است: مثلا در صدور انحصار وراثت متوفی، که صرفا دارای دختر است، به برادران متوفی و اشخاصی که به همراه دختران جزو وراث هستند، اشاره ای نمی کند؛

۲ـ وجود وصیت نامه رسمی با ذکر مشخصات وصی و موصی له.

۳ـ مهلت اعتراض به گواهی مذکور و مرجع رسیدگی به آن و همچنین چگونگی قطعیت گواهی.

تبصره۱ـ در صورتی که براساس گواهی پزشکی قانونی یا با استعلام از سامانه موضوع ماده (۵۴) قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت مصوب ۱۴۰۰ حملی موجود باشد، گواهی انحصار وراثت با تصریح به وجود حمل صادر می شود.

تبصره۲ـ به منظور آگاهی شهروندان از حقوق مترتب بر گواهی انحصار وراثت، سازمان، اطلاعات و قواعد حقوق مدنی ضروری از جمله تقسیم ارث حمل و حقوق و دیونی که به ماترک تعلق می گیرد را در پیوست گواهی یادشده درج می کند.

ماده۱۲ـ گواهی انحصار وراثت صادره از سوی سازمان، ظرف ده روز پس از ابلاغ، قابل اعتراض در هیئت حل اختلاف است. “مطابق این ماده اگر متقاضی به گواهی اعتراض نکند دلالت بر قبول و پذیرش آن را دارد و گواهی قطعی خواهد شد”.

تبصره ـ سازمان مکلف است امکان ثبت اعتراض به گواهی انحصار وراثت را از طریق ادارات ثبت احوال، دفاتر ارائه دهنده خدمات ثبت احوال و همچنین به صورت غیرحضوری از روش هایی مانند ثبت درخواست در تارنمای سازمان فراهم کند.

ماده۱۳ـ هیئت حل اختلاف پس از وصول اعتراض، ادله و مدارک ارائه شده را بررسی و درخصوص تأیید یا رد اعتراض، رأی مقتضی را صادر می نماید و به تمامی اشخاصی که گواهی مذکور به آنان ابلاغ شده و همچنین شخص معترض، به صورت سامانه ای (سیستمی) ابلاغ می کند. آرای هیئت ظرف بیست روز از تاریخ ابلاغ، قابل اعتراض در دادگاه ذی صلاح است و فرد معترض باید ظرف بیست روز گواهی ثبت اعتراض در دادگاه را به سازمان اعلام کند. “برابر این ماده اگر متقاضی به گواهی اعتراض نموده باشد و رای هیات صادر شود قابل اعتراض در دادگاه خواهد بود. سوال اینست که اگر به گواهی اعتراض اولیه جهت طرح در هیات در مهلت تقدیم نشود و متعاقب اتمام مهلت ده روزه اعتراض، گواهی قطعی شده و متقاضی متوجه اشتباه غیر موارد اصلاح مرتبط به سهو قلم در ماده ۱۶، شود آیا قابل طرح در دادگاه هست یا خیر؟ یعنی متقاضی میتواند بدون اعتراض جهت طرح در هیات، مستقیما اعتراض خود را در دادگاه طرح نماید؟”

تبصره۱ـ در مورد محجوران، رأی صادره به دادستان محل ابلاغ خواهد شد.

تبصره۲ـ هیئت حل اختلاف مکلف است مهلت اعتراض به رأی و مرجع رسیدگی به آن را در رأی صادره قید کند.

ماده۱۴ـ در صورت تعدد اعتراض کنندگان به گواهی انحصار وراثت، به کلیه اعتراض ها در هیئت حل اختلاف به صورت یکجا و توأمان رسیدگی می شود.

ماده۱۵ـ سازمان براساس رأی قطعی شده هیئت حل اختلاف یا دادگاه، گواهی انحصار وراثت خود را اصلاح و ابلاغ می کند.

ماده۱۶ـ ایرادهای موجود شکلی و سهو قلم و از جا افتادگی کلمات در گواهی انحصار وراثت که براساس اطلاعات موجود در سامانه های سازمان قابل رفع باشد، به هیئت حل اختلاف ارجاع نمی شود و در این موارد، سازمان گواهی انحصار وراثت اصلاحی را صادر و به اشخاص مربوط ابلاغ می کند. گواهی اصلاحی مذکور مطابق ترتیبات این آیین نامه، قابل اعتراض می باشد.” مواردی از قبیل ثبت تاریخ تولد غلط، کد ملی، نام و … قابل طرح دادگاه نیستند و ثبت احوال راسا اقدام به اصلاح گواهی می نماید”

ماده۱۷ـ در موارد زیر، گواهی انحصار وراثت، قطعی است و قابلیت استناد در دستگاه های اجرایی و سایر مراجع را دارد:

۱ـ نسبت به گواهی انحصار وراثت ظرف مهلت ده روز از تاریخ ابلاغ اعتراضی صورت نگیرد.

۲ـ نسبت به رأی هیئت حل اختلاف ظرف بیست روز اعتراضی صورت نگیرد که در این صورت گواهی انحصار وراثت براساس رأی هیئت مذکور صادر می شود.

۳ـ در موارد اعتراض به رأی هیئت حل اختلاف، رأی قطعی دادگاه صادر شود که در این صورت گواهی انحصار وراثت براساس رأی قطعی دادگاه صادر می شود.

ماده۱۸ـ در صورت صدور حکم قطعی از سوی مراجع قضایی که مؤثر بر مفاد گواهی انحصار وراثت باشد از قبیل اثبات یا نفی نسب و آراء مبنی بر اصلاح تاریخ فوت، مرجع قضایی مربوط مکلف است رأی مذکور را به سازمان اعلام کند. سازمان نیز مکلف است گواهی انحصار وراثت اصلاحی را صادر و به ورّاث قانونی، ذی نفعان، شخص متقاضی و حسب مورد، دادستان ابلاغ کند. . در این مورد نیز نیازی به تقدیم دادخواست به دادگاه نمی باشد و سازمان باید راسا اقدام کند.

ماده۱۹ـ در مواردی که به جهاتی از قبیل اقامه دعوا یا اجرای اسناد لازم الاجرا نیاز به گواهی انحصار وراثت باشد و امکان استعلام برخط برای مراجع مربوط از جمله دفاتر خدمات الکترونیک قضایی و دفاتر اسناد رسمی وجود نداشته باشد، این مراجع مکلفند درخصوص اخذ گواهی انحصار وراثت از سازمان اقدام کنند.

ماده۲۰ـ در مورد اعلامیه های فوت صادرشده تا پیش از اجرای قانون که منتهی به صدور گواهی انحصار وراثت نشده است، در صورت درخواست هر یک از وراث یا ذی نفعان و یا به موجب دستور مرجع قضایی یا اعلام مرکز در موارد نیاز اشخاص برای شناسایی وراث متوفی جهت اقامه دعوا، سازمان مکلف است گواهی انحصار وراثت را ظرف بیست روز از تاریخ دریافت درخواست یا دستور، با رعایت ترتیب مقرر در این آیین نامه صادر کند.

ماده۲۱ـ هرگونه اتصال یا تبادل اطلاعات بین سامانه های موضوع این آیین نامه، براساس قانون مدیریت داده ها و اطلاعات ملی مصوب ۱۴۰۱ انجام می شود.

ماده۲۲ـ در مواردی که هیچ گونه داده یا اطلاعاتی راجع به متوفی در پایگاه های اطلاعاتی سازمان موجود نباشد به طوری که سازمان امکان صدور گواهی انحصار وراثت را نداشته باشد سازمان باید ظرف (۲۰) روز، عدم امکان صدور گواهی را به متقاضی اعلام نماید. متقاضی صدور گواهی مذکور می تواند به دادگاه صالح مراجعه کند. رسیدگی به درخواست اصلاح گواهی های انحصار وراثت که توسط مراجع قضایی صادر شده است، در دادگاه صالح به عمل می آید.

ماده۲۳ـ نحوه ابلاغ و اعلام الکترونیکی برگه (فرم )های مربوط به صدور گواهی انحصار وراثت به موجب شیوه نامه ای است که توسط سازمان تهیه و ابلاغ می شود.